3.8 Duurzaamheid en klimaat

Inleiding

"Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de levensbehoeften van de huidige generatie, zonder die van de toekomstige generaties tekort te doen. Het gaat hierbij om een ideaal evenwicht tussen economische, sociale en leefomgevingsbehoeften en bijdragen aan een gezonde aarde met welvarende bewoners en goed functionerende ecosystemen." (definitie duurzaamheid volgens CBS).

Klimaatverandering wordt (mede) veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen. Hierdoor wordt het steeds warmer op aarde. Dit heeft vele nadelige gevolgen waaronder de stijging van de zeespiegel. Daarnaast worden weersomstandigheden steeds extremer. Bijvoorbeeld hittegolven in combinatie met droogte of zware regenval en wateroverlast. Om verdere klimaatopwarming tegen te gaan is het onder andere nodig onze energievoorziening te verduurzamen (mitigatie) en aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering (adaptatie).

Klimaatakkoord, beleid en ambities
Het Klimaatakkoord omvat afspraken om de nationale broeikasgasuitstoot in 2030 met 55 tot 60% terug te dringen ten opzichte van 1990. In 2050 moet dit 95% minder CO2-uitstoot zijn ten opzichte van 1990. Om de taken uit het Klimaatakkoord uit te voeren, ontvangen gemeenten sinds 2022 een rijksbijdrage. Om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn is het nodig tot 2030 een versnelling voor te bereiden. Zodat 80% van de opgave in 2040 gerealiseerd is en in de periode tot 2050 de laatste 20% wordt gerealiseerd.

Het SCP ‑ rapport Klimaat en Samenleving 2026 laat zien dat klimaatverandering en -beleid een steeds grotere impact hebben op de samenleving, terwijl het draagvlak onder druk staat door zorgen over betaalbaarheid en rechtvaardigheid. Tegelijk tonen recente inzichten van het Planbureau voor de Leefomgeving dat het nationale klimaatdoel voor 2030 met het huidige beleid zeer waarschijnlijk niet wordt gehaald. Daarmee is het beeld verschoven van ‘doel in zicht’ naar een situatie waarin extra en structurele maatregelen nodig zijn. Daarnaast blijkt uit Europese klimaatrapportages dat Europa het snelst opwarmende continent is ter wereld. Deze ontwikkelingen samen onderstrepen de urgentie om het klimaatbeleid te intensiveren én rechtvaardig vorm te geven.

Wettelijke context energietransitie
Voor gemeenten ontstaat er in de energietransitie geleidelijk een steeds duidelijkere en sterkere wettelijke basis. Met de Omgevingswet is de energietransitie nadrukkelijk onderdeel geworden van integrale ruimtelijke afwegingen en omgevingsvisies. De komst van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) geeft gemeenten meer sturingsmogelijkheden om wijken aardgasvrij te maken en warmteoplossingen gebiedsgericht te organiseren. Daarnaast biedt de Wet collectieve warmte (in ontwikkeling) een steviger kader voor publieke regie op warmtenetten, waarbij de betaalbaarheid voor de inwoners een integraal onderdeel van de overwegingen vormt. Ook Klimaatwetgeving en uitwerking van het Klimaatakkoord zorgen voor steeds concretere doelen en verplichtingen richting lokale uitvoering. De Energiewet biedt via ‘energiegemeenschappen’ kansen om bewoners en lokale partijen actief te betrekken bij de opwek, delen en beheer van duurzame energie, waardoor draagvlak, lokaal eigenaarschap en versnelling van de energietransitie kan worden vergroot. Al deze ontwikkelingen samen maken dat gemeenten beter in staat worden gesteld om regie te voeren en de energietransitie planmatig en juridisch geborgd uit te voeren.

Samenwerking
De gemeente Aalsmeer continueert verschillende regionale samenwerkingsverbanden gericht op het verduurzamen van de gebouwde omgeving, zowel op het gebied van beleidsontwikkeling als uitvoering. Denk hierbij aan Energieregio Noord-Holland Zuid, Task Force Energietransitie (regio Greenport Aalsmeer), Programma Versnellen Aardwarmte MRA, Greenport Aalsmeer, Task Force energietransitie Greenport Aalsmeer, Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Servicepunt Duurzame Energie Noord-Holland. Ook blijft de gemeente in MRA verband samenwerken in het kader van een circulaire economie.

Wat willen we bereiken?
De realisatie van deze doelen voeren wij uit via de volgende lijnen:

A. Circulaire economie
Het Rijk heeft een nationaal programma circulaire economie (NPCE) opgesteld. Daarin is aandacht voor het faciliteren en stimuleren van duurzame, circulaire ketens. Het Rijk en Europa willen dat vanaf 2030 alle overheidsaanbestedingen circulair zijn. Waar mogelijk stimuleert en faciliteert de gemeente initiatieven op dit gebied. Ook wordt de bijdrage van CE aan biodiversiteit, milieu en leveringszekerheid van grondstoffen aangegeven in het NPCE.

We zetten in op het verminderen van afval, het stimuleren van het gebruik van duurzame hernieuwbare grondstoffen en hergebruik van grondstoffen. We faciliteren initiatieven en ondernemers uit Aalsmeer die positieve circulaire gevolgen hebben voor de lokale economie. Aalsmeer committeert zich aan de landelijke VANG-doelstellingen om onder de 100 kilo restafval per inwoner per jaar te komen en om 75% van het afval te scheiden. De doelstelling wordt aangevuld met het streven om 60% van het huishoudelijk afval te recyclen. Met de focus op recycling bereidt de gemeente zich voor op de Europese doelstellingen om in 2035 65% van het afval te kunnen recyclen.

B. Klimaatadaptatie en biodiversiteit
Klimaatadaptatie
In 2050 heeft de gemeente een openbare ruimte die zo klimaatadaptief als mogelijk is en rekening houdt met alle mogelijke extremen. Aanpassing van de openbare ruimte aan de verandering van het klimaat, door  o.a. de verwachte toenemende extreme neerslag zonder grote waterschades verwerkt kan worden, de negatieve effecten van verwachte toename van temperatuur (hittestress) en droogte zo klein mogelijk blijven en de kans op overstromingen uit oppervlaktewater minimaal blijft.  

Biodiversiteit
Op zo kort mogelijke termijn streven we naar een zo groot mogelijke biodiversiteit binnen de gemeente Aalsmeer. Biodiversiteit zorgt voor een robuust natuurlijk systeem waarbij gezonde ecosystemen zorgen voor een natuurlijk evenwicht dat in staat is zelfstandig te overleven en bij te dragen aan een schone, leefbare en gezondheidsbevorderende leefomgeving. (Dit heeft als bijkomend voordeel dat het op deze manier verkrijgen van een zelfstandig natuurlijk evenwicht op termijn kan leiden tot een aanzienlijke besparing op de onderhoudskosten.)

C. Energietransitie
Aalsmeer wil op basis van Masterplan Energie (2025) in 2050 een Klimaatneutrale gemeente zijn en voldoen aan de afspraken uit het Klimaatakkoord. De transitie richting klimaatneutrale gemeente heeft een grote impact op de lokale samenleving en bestaat uit verschillende opgaven. Kort gezegd betekent dit werken aan energiebesparing en het verduurzamen (fossiel onafhankelijk invullen) van het resterende energiegebruik.  

D. Vanuit de samenleving
Wij stellen ons open voor particuliere en overheidsinitiatieven die een bijdrage leveren aan duurzaamheid en bevordering van een goed klimaat. Hiermee sluiten wij aan bij de gangbare praktijk rond het energiebeleid.

Wat gaan we daarvoor doen?
In 2027 geven aan de realisatie van deze doelen op de volgende wijze uitvoering:

A. Circulaire economie
Afval
Er wordt in Aalsmeer traditioneel gezien al goed nagescheiden. Het enige aandachtspunt hierbij blijft het scheiden van het GFT-afval. De komende jaren zullen we dus blijven inzetten op campagnes om tot een beter GFT resultaat te komen.
Het restafval wordt sinds december 2023 afgevoerd en nagescheiden bij Omrin. Uit onderzoek is gebleken dat we op deze manier tot een, zowel financieel, kwantitatief als kwalitatief, beter eindresultaat komen.

We faciliteren ook in 2027 particuliere initiatieven ten behoeve van ondernemingen die een bijdrage leveren aan circulaire economische bedrijfsvoering. Met de Greenport Aalsmeer wordt gewerkt aan een tuinbouwsector die in 2050 duurzaam en circulair is.

Bedrijfsvoering
We gaan door met interne duurzame bedrijfsvoering. We gebruiken groene energie, afwasbare koffiebekers en hebben e-bikes beschikbaar voor pendelverkeer, hebben een gemeenschappelijk aanbestedings- en inkoopbeleid en zijn fair trade gemeente. Daarnaast gaan we door met de circulaire deal voor het hergebruik van sloopafval.

B. Klimaatadaptatie en biodiversiteit
Klimaatadaptatie en biodiversiteit is standaard onderdeel in alle projecten en werkprocessen van de organisatie, zoals bestekken ter uitvoering van projecten in de openbare ruimte en woningbouw, via draagvlak en bewust- wording en via monitoring en leren. Het klimaatbestendig maken van de wijken doen we samen met de bewoners. Verder zijn we begunstiger van Stichting Steenbreek, maken gebruik van hun communicatiematerialen en doen jaarlijks mee aan het door Stichting Steenbreek georganiseerde NK Tegelwippen.

Bomen zorgen voor een gezonde en aantrekkelijke openbare ruimte. Bomen dragen ook bij aan de uitdagingen van het veranderende klimaat, zoals het verminderen wateroverlast bij hevige regenbuien en het verminderen van hitte in woonwijken. In 2024 is daarom de waardevolle bomenlijst geactualiseerd. Deze bomen, particulier of gemeentelijk, zijn kapvergunning plichtig aangezien deze bomen een bijzondere waarde voor de omgeving hebben. Bij ieder project is de aanplant van bomen een vast onderdeel van de planning en bij vervangingskap zetten we in op de aanplant van extra bomen ten opzichte van het oorspronkelijke aantal.

Daarnaast hebben we aandacht voor hittestress, droogte, watervoorziening en waterveiligheid in bij ruimtelijke plannen en het verlenen van vergunningen. Verder zorgen we voor een hitteprotocol in samenwerking met het sociaal domein.

Duurzaam maaibeheer
Meerlanden is in 2023 een pilot duurzaam maaibeheer gestart. Om de biodiversiteit te verhogen en verbeteren worden delen van Aalsmeer gerichter (1x per jaar i.p.v. 6x per jaar) en op een geschikter moment gemaaid (na mei), en het maaisel wordt afgevoerd. Vanwege de veiligheid wordt het maaien van de 1-meter stroken langs voet- en fietspaden uiteraard gehandhaafd. Met name het later maaien ‘Maai-mei-niet’ is voor de insecten gunstig. Voor een verdere ontwikkeling naar bloemrijke bermen is tijd nodig.
Daarnaast hanteren we de gedragscode flora en fauna van Stadswerk. Hiermee waarborgen we een zorgvuldige omgang met beschermde planten en dieren bij ruimtelijke ontwikkelingen en beheer/onderhoud van de openbare ruimte. Verder faciliteren we de aanleg van broeihopen voor ringslangen door vrijwilligers. Ook zullen we initiatieven ontplooien om bewoners meer te betrekken bij het onderhoud van de groene omgeving in hun directe omgeving waarbij er ingezet wordt op een hogere kwaliteit van de gezamenlijke buitenruimte.

C. Energietransitie
In samenwerking met (lokale) stakeholders en inwoners is door de raad het Masterplan energie (MPE) vastgesteld. Dat geeft de ambities en kaders voor het energiebeleid en biedt een duidelijk handelingsperspectief voor de energietransitie in Aalsmeer en Kudelstaart.

Hieruit volgt een uitvoeringsprogramma met te bereiken doelen over vijf jaar, ingevuld met activiteiten en projecten met een looptijd van twee jaar. Dit programma omvat het huidige energiebeleid, (wettelijke) verplichtingen o.a. vanuit het Klimaatakkoord en de nieuwe plannen uit het Masterplan Energie. Elke twee jaar actualiseren we het programma.

Ondersteuningsaanpak samenleving
Via de ondersteuningsaanpak ondersteunen we verschillende doelgroepen in de energietransitie. Denk aan koopwoningeigenaren, huurders, maatschappelijke organisaties, inwonersinitiatieven en particuliere verhuurders, etc. Dit doen we omdat verduurzamen vaak complex en ingewikkeld is. Daarom stimuleren, adviseren en ontzorgen We nemen drempels weg en maken verduurzamen makkelijker en leuker. Daarnaast hebben de energieprijsontwikkeling en inflatie gevolgen voor de koopkracht van inwoners. Door energiebesparing te stimuleren leveren we een bijdrage aan het verminderen van energiearmoede.

Energiearmoede
De energieprijsontwikkeling en inflatie hebben gevolgen voor de koopkracht van inwoners. Daarom werken we aan energiebesparing en het tegengaan van energiearmoede. Denk aan voorlichting over gemeentelijke regelingen, het inzetten van energiecoaches, een klusteam dat zich richt op het waterzijdig inregelen van CV-ketels voor energiebesparing en een gezonder binnenmilieu. We trekken hierin op met organisaties uit het sociaal domein en Eigen Haard. Deze activiteit levert een bijdrage aan het reduceren van CO2 en helpt de koopkracht van huishoudens te verbeteren.

Lokale aanpak isolatie
Om inwoners met een koopwoning te ondersteunen met energie besparen en woningen voor te bereiden op een toekomst zonder aardgas is de lokale aanpak isolatie Aalsmeer opgezet. Deze aanpak richt zich op woningen met een slecht energielabel (DEFG-labels) en een lagere WOZ dan het gemiddelde in Aalsmeer. Deze huishoudens ontvangen een extra korting boven op de landelijke subsidies als ze isolatiemaatregelen nemen. Deze aanpak voeren we uit in samenwerking met het Regionaal Energieloket. Daarnaast richt de aanpak zich op het ontzorgen en begeleiden van minima in een koopwoning. Deze activiteit levert een bijdrage aan het reduceren van CO2 en zorgt voor een koopkrachtverbetering bij de deelnemende huishoudens

Servicepunt Energieadvies
Via het  servicepunt ondersteunen we initiatieven, collectieven, maatschappelijke instellingen,  VvE’s en kleine particuliere verhuurders met advies en begeleiding bij verduurzamingsprojecten. Deze activiteit levert een bijdrage aan het reduceren van CO2 en de opwek van duurzame energie.

Energieloket
In samenwerking met het energieloket ondersteunen en ontzorgen we woningeigenaren bij het verduurzamen van woningen door het aanbieden van het energieloket. Woningeigenaren kunnen terecht bij een helpdesk voor advies en groepsaankopen. Hiermee leveren we een bijdrage aan het reduceren van de CO2-uitstoot en de opwek van duurzame energie.

Elektriciteitsinfrastructuur
Netwerkbeheerder Liander werken aan een aanpak om het elektriciteitsnet in meerdere buurten in Aalsmeer toekomstbestendig te maken door middel van het verzwaren van het kabelnetwerk en het plaatsen van trafo-huisjes. Daarnaast werken we in samenwerking met de provincie, gemeenten, netbeheerders en andere partijen aan een robuuste, adaptieve en betaalbare elektriciteitsinfrastructuur. Een goed elektriciteitsnet is een randvoorwaarde voor de energietransitie. Voor netcongestie zie: 2.3.3.

D. Vanuit de samenleving
Nationale Klimaatweek
In de afgelopen jaren deed de gemeente Aalsmeer mee met de Nationale Klimaatweek. Tijdens de Nationale Klimaatweek vragen we samen met klimaatburgemeester, bewoners en bedrijven aandacht voor klimaatverandering. In 2026 wordt de klimaatweek extra ondersteund vanuit Buurtkracht. In 2027 doen we opnieuw aan mee aan de klimaatweek.

 
Waar staan we nu?

Wat mag het kosten?

Onderstaande tabel laat een indicatief onderscheid zien naar exploitatiebudgetten. De bedragen kunnen jaarlijks verschuiven tussen de uitgavenposten. Deze middelen worden gedekt uit voornamelijk de CDOKE-middelen en de Klimaat- en energiegelden.
De verantwoording volgt conform programmabegroting in de jaarstukken.

1. De gemeente heeft van het Rijk zogenaamde CDOKE (Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid) ontvangen. Hiermee kan de gemeente personele capaciteit aanstellen voor het uitvoeren van klimaat en energiebeleid en het Masterplan Energie.